Bu sayfa denetçiler ve finansal raporlama ekipleri için IFRScore'un TFRS 16 (IFRS 16) ve ilgili standartlardaki hesap kurallarını özetler. Aşağıdaki örnek raporlar örnek şirketin 35 sözleşmelik portföyünden, uygulamanın kendisi tarafından üretilmiştir; ekrandaki önizlemeler bu dosyalarla aynı tablodur.
Örnek raporlar
| Rapor | İçerik | Boyut |
|---|---|---|
| Açıklama kontrol listesi | Varlık sınıfına göre kullanım hakkı varlığı ve kira yükümlülüğü, dönem giderleri, 30.06.2026 | 8 KB |
| Hareket tablosu | Sözleşme bazında yükümlülük, kullanım hakkı varlığı, restorasyon karşılığı ve depozito hareketleri, 01.01–30.06.2026 | 15 KB |
| Vade analizi | İskonto edilmemiş kira ödemelerinin vade dilimleri, 30.06.2026 | 8 KB |
| Tarihe göre bakiye | Sözleşme bazında yükümlülük (kısa ve uzun vade) ve kullanım hakkı varlığı, 30.06.2026 | 11 KB |
| Muhasebe kayıtları | Ay ve hesap bazında özet ile sözleşme bazında ayrıntılı kayıtlar, 01.01–30.06.2026 | 59 KB |
Şirket adı ve sözleşmeler örnektir. Döviz kurları ve TÜFE değerleri demo için üretilmiş varsayımsal serilerdir.
İlk ölçüm
- Kira yükümlülüğü başlangıç tarihinde ödenmemiş kira ödemelerinin bugünkü değeridir (TFRS 16.26). Her ödeme kendi tarihine göre, gerçek gün sayısı ve yıllık bileşik oranla iskonto edilir:
BD = Ödeme / (1 + r)gün/365. - Hesaba giren ödemeler (TFRS 16.27): kademeli kira ve kira muafiyeti dönemleri dahil sabit ödemeler; kullanılması makul ölçüde kesin satın alma opsiyonu ya da kalıntı değer garantisi kapsamında ödenmesi beklenen tutar (kendi tarihinde ayrı bir ödeme olarak); hizmet bileşeni ayrıştırılmamışsa hizmet bedeli.
- Kullanım hakkı varlığı = kira yükümlülüğü + başlangıçtaki doğrudan maliyetler − alınan kira teşvikleri + restorasyon karşılığının bugünkü değeri + depozitonun nominal tutarı ile gerçeğe uygun değeri arasındaki fark (peşin ödenmiş kira) (TFRS 16.24).
- Kiralama süresi sözleşmede girilen başlangıç ve bitiş tarihleridir. Uzatma ve fesih opsiyonlarının makul kesinlik değerlendirmesi bitiş tarihine yansıtılır; değerlendirme değiştiğinde yeniden değerlendirme işlemiyle yeniden ölçülür.
- İskonto oranı sözleşme bazında girilir; kaynağı (zımni oran, alternatif borçlanma oranı ya da banka teklifi), onaylayan kişi ve onay tarihi saklanır.
Sonraki ölçüm
- Faiz gideri etkin faiz yöntemiyle, dönem başı yükümlülük üzerinden hesaplanır:
Faiz = Açılış × ((1 + r)dönemdeki gün/365 − 1). - Amortisman kullanım hakkı varlığının kiralama süresindeki ödeme dönemlerine doğrusal dağıtılmasıdır. Kuruş yuvarlamaları kalan dönemlere yayılır, son dönem bakiyeyi sıfırlar.
- Mülkiyet devri ya da makul ölçüde kesin satın alma opsiyonu (TFRS 16.32): varlık dayanak varlığın yararlı ömrü boyunca amorti edilir. Kiralama süresi sonunda kalan defter değeri maddi duran varlıklara aktarılır; aktarım muhasebe kaydında, hareket tablosunda ayrı sütunda, TMS 29 ve TL defterinde yer alır. Örnek: 120.000 TL'lik varlık, 24 aylık kiralama, 60 aylık yararlı ömür: aylık amortisman 2.000 TL, kiralama sonunda 72.000 TL aktarılır.
- Ay sonu tahakkuku: ödeme günü ay sonuna denk gelmeyen sözleşmelerde, son ödemeden ay sonuna kadar işleyen faiz ve amortisman ay sonunda tahakkuk ettirilir, ertesi ayın ilk günü ters kayıtla kapatılır. Raporlardaki bakiyeler gün sonu bakiyesidir.
- Kısa ve uzun vade ayrımı: kısa vadeli kısım sonraki 12 ay içinde ödenecek anapara ile tahakkuk etmiş faizdir. Muhasebe kayıtlarında yükümlülük uzun vadeli hesapta tutulur, her ay sonunda kısa vadeli kısım ters kayıtlı sınıflandırmayla aktarılır (varsayılan 309 / 409).
Değişiklik ve yeniden ölçüm
- Yeniden ölçümde etkin tarihten önceki ödeme satırları değişmez; yalnızca sonrası yeniden hesaplanır. Böylece kapanmış dönemlerin raporları aynı kalır.
- Düzeltme, etkin tarihteki defter değerinden (son satır bakiyesi ve o güne kadar işlemiş faiz) ölçülür; işlemiş faiz gider olarak kaydedilir.
- Kiralama değişikliği: revize iskonto oranı kullanılır (TFRS 16.45(c)). Kapsam daraltmada kullanım hakkı varlığı ve yükümlülüğün daralma oranındaki payı önce kayıttan çıkarılır, fark kâr veya zarara yazılır (TFRS 16.46(a)); kalan kiralama yeni koşullarla yeniden ölçülür.
- Endeks (TÜFE) artışı: mevcut iskonto oranı korunur (TFRS 16.42(b), 16.43). Artış oranı aylık TÜFE tablosundan yıllık değişim ya da 12 aylık ortalamalar kuralıyla hesaplanır.
- Yükümlülükteki değişim kullanım hakkı varlığına yansıtılır (TFRS 16.39); tam fesihte bakiyeler kayıttan çıkarılır ve fark kâr veya zarara yazılır.
Değer düşüklüğü ve muafiyetler
- Değer düşüklüğü (TMS 36): kullanım hakkı varlığı test gününde kurtarılabilir tutara indirilir, kayıp gider yazılır ve kalan tutar kalan sürede doğrusal amortismana tabi tutulur. Kira yükümlülüğü değişmez.
- Kısa süreli kiralama: süre 12 ay veya daha kısa ve satın alma opsiyonu yoksa (TFRS 16 Ek A). Kural sözleşme girişinde ve Excel aktarımında denetlenir.
- Düşük değerli varlık: kullanıcı tarafından işaretlenir, varlığın yeniyken değeri kaydedilir.
- Muafiyet uygulanan sözleşmelerde yükümlülük ve varlık oluşmaz. Toplam ödeme süreye gün bazında doğrusal dağıtılır, gider ay sonunda kaydedilir ve dipnottaki kısa süreli ve düşük değerli kiralama giderlerine girer (TFRS 16.53(c), (d)).
Satış ve geri kiralama
- Devrin satış olup olmadığı TFRS 15'e göre kullanıcı tarafından değerlendirilir; uygulama satış sayılan işlemi TFRS 16.99–102'ye göre ölçer.
- Satış fiyatı gerçeğe uygun değerin üzerindeyse fark ek finansmandır: kira ödemeleri bugünkü değerleri oranında kira yükümlülüğü ile ek finansman borcu arasında bölünür. Altındaysa fark peşin kira ödemesidir (TFRS 16.101).
- Elde tutulan kullanım hakkı = varlığın defter değeri × (geri kiralama ödemelerinin bugünkü değeri + peşin kira) / gerçeğe uygun değer. Kazanç ya da zarar yalnızca devredilen haklar için kayda alınır (TFRS 16.100(a)).
- Satış tek muhasebe kaydıyla yazılır; ek finansmanın faizi ve geri ödemesi ayrı bir tabloda izlenir. TFRS 16 Örnek 24'teki tutarlar otomatik testte birebir doğrulanır.
Alt kiralama
- Alt kiralama, dayanak varlığa göre değil ana kiralamadaki kullanım hakkı varlığına göre sınıflandırılır (TFRS 16.B58).
- Uygulama bir öneri hesaplar: alt kiralama ana kiralamanın kalan süresinin en az %75'ini kapsıyorsa ya da ödemelerinin bugünkü değeri alt kiralanan kullanım hakkı varlığının defter değerinin en az %90'ına ulaşıyorsa finansal kiralama. Bu eşikler uygulamada yaygın ölçütlerdir, standart eşik vermez; karar kullanıcınındır ve öneriden farklı karar gerekçe ister.
- Ana kiralama kısa süreli kiralama muafiyetiyle izleniyorsa alt kiralama faaliyet kiralamasıdır (TFRS 16.B58(a)).
- Finansal alt kiralama: alt kiralanan kullanım hakkı varlığı kayıttan çıkarılır, net yatırım (alt kiralama ödemelerinin bugünkü değeri) kaydedilir, fark kâr veya zarara yazılır; sonra finansman geliri ve tahsilatlar izlenir. Ana kiralamanın kira yükümlülüğü değişmez.
- Faaliyet alt kiralaması: ödemeler süreye gün bazında doğrusal kira geliri olarak dağıtılır (TFRS 16.81).
- Alt kiralama raporu net yatırımı ve alınacak ödemelerin iskontosuz vade analizini verir (TFRS 16.94, 16.97).
Yabancı para (TMS 21)
- Fonksiyonel para birimi TL olan şirkette dövizli sözleşmeler için ayrıca TL defteri tutulur.
- Parasal kalemler (kira yükümlülüğü, restorasyon karşılığı, depozito) işlem günü kuruyla kaydedilir ve her ay sonunda kapanış kuruyla değerlenir; fark kambiyo kâr veya zararıdır.
- Kullanım hakkı varlığı ve amortismanı, varlığın kayda alındığı ya da yeniden ölçüldüğü günün kuruyla kalır.
- Kurlar TCMB'den alınır. Bir günün kuru yoksa en fazla 10 gün önceki kur kullanılır; daha eski kur gerekiyorsa rapor eksik dönemi belirterek durur.
- Sunum para birimine çevrimde bakiyeler kapanış kuruyla, dönem hareketleri aylık ortalama kurla çevrilir; kalan fark çevrim farkı olarak gösterilir. TMS 29 uygulanıyorsa bütün tutarlar dönem sonu kapanış kuruyla çevrilir (TMS 21.42).
Yüksek enflasyon (TMS 29)
- Kullanım hakkı varlığı katmanlar hâlinde izlenir. İlk kayıt ve her yeniden ölçüm, eklendiği ayın TÜFE'siyle ayrı bir katmandır. Amortisman ve kayıttan çıkarmalar katmanlardan orantılı düşülür.
- Parasal kalemler düzeltilmez; bunlardan doğan parasal kazanç ya da kayıp hesaplanır.
- Gelir tablosu kalemleri hesap döneminin başından itibaren kendi aylarının TÜFE'siyle düzeltilir.
- Düzeltme kayıtları her kapanan ay sonunda üretilir. Gerekli bir ayın TÜFE değeri yoksa rapor eksik ayları listeleyerek durur.
Ertelenmiş vergi (TMS 12)
- Geçici farklar kalem bazında hesaplanır: kullanım hakkı varlığı (TMS 29 uygulanıyorsa düzeltilmiş tutarıyla), kira yükümlülüğü, restorasyon karşılığı, depozito, tahakkuk etmiş ve peşin ödenmiş kira.
- Vergi değeri sözleşme bazında seçilir: vergide kira gideri (varlık ve yükümlülüğün vergi değeri sıfır) ya da VUK'a göre finansal kiralama (VUK mükerrer 290, vergi amortismanıyla).
- Her farka, tersine döneceği yılların şirket vergi oranı tablosundaki oranı uygulanır. Ertelenmiş vergi varlığı ve yükümlülüğü brüt hesaplanır.
Şirket grupları (TFRS 10)
- Her şirket, gruptaki üyelik tarihleri içinde konsolide edilir.
- Kiracı ve kiraya veren aynı gruptayken grup içi kiralamalar elimine edilir. Raporlar toplam, eliminasyon ve konsolide sütunlarıyla alınır.
Önceki sistemden devralma
Geçiş tarihindeki yükümlülük ve kullanım hakkı varlığı bakiyeleri getirilir. Getirilen yükümlülük esas alınır ve kalan ödemeleri bu tutara eşitleyen etkin oran hesaplanır; sözleşmedeki oran ayrıca saklanır. Geçiş tarihinden önceki dönemler kilitlenir.
Hesap nasıl doğrulanıyor?
- 457 otomatik test. Hesap testlerinde beklenen değer uygulamanın kodundan bağımsız bir formülle hesaplanır.
- Mutabakat testleri: hareket tablosunun dönem sonu bakiyesi ve muhasebe kayıtlarındaki yükümlülük hareketi, ödeme planındaki bakiyeyle tutmalıdır.
- Kapanmış dönemin değişmediğini sınayan testler: bir işlemden sonra önceki tarihteki bakiyenin aynı kaldığı kontrol edilir.
Kapsam sınırları
Aşağıdakiler şu an uygulamada yoktur; ihtiyacınız varsa görüşmede konuşalım.
- Kiraya veren olarak kiralama portföyünün muhasebesi (alt kiralamalar dışında).
- Alt kiralamanın ertelenmiş vergi etkisi (net yatırımın geçici farkı).
- TMS 29 uygulanan şirkette sunum para birimine çevrilen tutarlar enflasyon düzeltmesi öncesi tutarlardır (TMS 21.43'teki düzeltme yapılmaz).
- Gruba katılan şirketin kiralamaları kendi defter değeriyle alınır; işletme birleşmesindeki yeniden ölçüm (TFRS 3.28B) yapılmaz.
- Maddi duran varlıklara aktarılan varlığın sonraki amortismanı ve değer düşüklüğü: aktarımdan sonra varlık sabit kıymet kayıtlarınızda izlenir.
- Restorasyon maliyeti tahmininin tutar olarak revize edilmesi (TFRİC 1). Bitiş tarihi değişikliğinden doğan revizyon desteklenir.
- Dövizli depozitonun kur farkı ve depozitonun kısmen iadesi.