IFRS 16'nin 1 Ocak 2019'da yururluge girmesiyle birlikte, daha once bilanco disinda tutulan operasyonel kiralamalar bilancoya alinmaya baslandi. Bu degisiklik, sirketlerin finansal tablolarini ve dolayisiyla kredi sozlesmelerindeki finansal oranlari (covenant) onemli olcude etkiledi.
Ozellikle yuksek hacimli kiralama sozlesmelerine sahip sirketler — perakende zincirleri, havayollari, telekomunikasyon sirketleri ve buyuk holding yapilari — IFRS 16 sonrasinda bilancolarinda dramatik degisikliklerle karsilastilar. Bu degisiklikler, mevcut kredi sozlesmelerindeki covenant ihlali riskini dogurdu.
Bu yazida, IFRS 16'nin bilanco uzerindeki etkilerini, etkilenen finansal oranlari, kredi covenant sorunlarini ve sektorel farkliliklari detayli olarak inceleyecegiz.
Bilanco Etkisi
IFRS 16, kiracinin bilancosunda iki yeni kalem olusturur: Kullanim Hakki Varligi (Right-of-Use Asset) ve Kiralama Yukumlulugu (Lease Liability). Bu iki kalemin bilancoya eklenmesi, sirketin finansal yapisini onemli olcude degistirir.
Varliklar: ROU Asset Artisi
Kullanim hakki varligi, duran varliklar arasinda raporlanir. Bu varlik:
- Kiralama yukumlulugune esit tutarla baslangicta tanimlanir (ek maliyetler ve pesin odemeler dahil)
- Kiralama suresi boyunca dogrusal olarak amortismana tabi tutulur
- Toplam varliklari arttirir, dolayisiyla varlik getiri oranlarini (ROA) dusurur
Yukumlulukler: Kiralama Yukumlulugu Artisi
Kiralama yukumlulugu, gelecek kira odemelerinin bugunku degerini temsil eder:
- Kisa vadeli kisim: 12 ay icindeki odemeler
- Uzun vadeli kisim: 12 aydan uzun odemeler
- Toplam borclanmayi onemli olcude arttirir
- Efektif faiz yontemiyle her donem faiz gideri olusturur
Ozkaynak: Gecis Donemi Etkisi
IFRS 16'ya geciste, tercih edilen yonteme bagli olarak ozkaynakta bir etki olusmaktadir:
- Tam geriye donuk yontem: Gecmis donem finansal tablolari yeniden duzenlenir, ozkaynak etkisi birikimli olarak yansitilir
- Degistirilmis geriye donuk yontem: Birikimli etki, gecis tarihinde dagitilmamis karlara yansitilir
Bilanco Degisimi Ozeti
IFRS 16 oncesi ve sonrasi bilancoda:
- Duran varliklar ARTAR (KHV eklenir)
- Finansal borclar ARTAR (kiralama yukumlulugu eklenir)
- Ozkaynak AZALIR (gecis donemi etkisi)
- Toplam bilanco buyuklugu ARTAR
Etkilenen Finansal Oranlar
IFRS 16'nin bilanco uzerindeki etkisi, kredi sozlesmelerinde siklikla kullanilan bircok finansal orani dogrudan degistirir. Asagida en cok etkilenen oranlar ve tipik etki buyuklukleri yer almaktadir.
Borc/Ozkaynak Orani (D/E Ratio)
Kiralama yukumlulugu, toplam borca eklenir. Ozkaynak ise gecis donemi etkisiyle azalir. Bu cift yonlu etki, borc/ozkaynak oranini tipik olarak %15-25 oraninda arttirir. Yuksek kiralama hacmine sahip sektorlerde bu artis %40-50'ye kadar cikabilir.
EBITDA Etkisi
IFRS 16 oncesinde, operasyonel kiralama giderleri faaliyet gideri olarak siniflandiriliyordu ve EBITDA'yi dusuruyordu. IFRS 16 sonrasinda ise:
- Kira gideri yerine amortisman gideri (EBITDA'nin altinda) ve faiz gideri (EBITDA'nin altinda) kaydi yapilir
- EBITDA otomatik olarak artar cunku kiralama giderleri artik EBITDA hesaplamasina dahil degildir
- Bu artis, EBITDA bazli oranlari iyilestirmis gibi gorunebilir ancak aldatici olabilir
Faiz Karsilama Orani
Faiz karsilama orani = EBITDA / Faiz Gideri. IFRS 16 sonrasinda hem pay (EBITDA) hem de payda (faiz gideri) artar:
- EBITDA artar (kiralama gideri cikar)
- Faiz gideri artar (kiralama yukumlulugu faizi eklenir)
- Net etki genellikle oranin dusmesi yonundedir
Net Borc/EBITDA — En Cok Etkilenen Oran
Net Borc/EBITDA orani, kredi sozlesmelerinde en yaygin kullanilan covenant'lardan biridir ve IFRS 16'dan en cok etkilenen orandir:
- Net borc onemli olcude artar (kiralama yukumlulugu eklenir)
- EBITDA da artar ancak artis orani net borctaki artis oraninin cok altindadir
- Sonuc olarak Net Borc/EBITDA orani onemli olcude yukselir
Ornek: Finansal Oran Karsilastirmasi
Bir perakende sirketinin IFRS 16 oncesi ve sonrasi finansal oranlari:
| Finansal Oran | IFRS 16 Oncesi | IFRS 16 Sonrasi | Degisim |
|---|---|---|---|
| Borc/Ozkaynak | 1.8x | 2.3x | +%28 artis |
| EBITDA | 450M TL | 580M TL | +%29 artis |
| Faiz Karsilama | 5.6x | 4.1x | -%27 dusus |
| Net Borc/EBITDA | 2.4x | 3.8x | +%58 artis |
| ROA (Varlik Getirisi) | %8.2 | %6.1 | -2.1 puan |
Kredi Covenant Etkileri
Kredi sozlesmelerindeki finansal covenant'lar, genellikle belirli oranlarin belli esiklerin altinda veya ustunde tutulmasini gerektirir. IFRS 16'nin yarattigi bilanco degisiklikleri, mevcut covenant'larin ihlal edilmesine yol acabilir.
Mevcut Covenant Ihlali Riski
IFRS 16 oncesinde imzalanmis kredi sozlesmelerinde tipik covenant esikleri:
- Net Borc/EBITDA maksimum 3.0x — IFRS 16 sonrasi 3.8x'e cikabilir
- Borc/Ozkaynak maksimum 2.0x — IFRS 16 sonrasi 2.3x'e cikabilir
- Faiz karsilama minimum 4.0x — IFRS 16 sonrasi 3.5x'e dusebilir
Dikkat: Teknik Temerrut Riski
Covenant ihlali, sirketin finansal durumunda gercek bir bozulma olmasa bile teknik temerrut (technical default) olusturabilir. Bu durum, kredinin vadesinden once geri cagirilmasina veya faiz oraninin arttirilmasina yol acabilir. Bu nedenle IFRS 16 gecisinden once bankayla iletisime gecilmesi kritik oneme sahiptir.
Banka Muzakereleri ve Covenant Yeniden Tanimlama
IFRS 16 sonrasinda bankalarla covenant yeniden muzakeresi icin birkac yaklasim mevcuttur:
- Covenant esiklerinin yukari/asagi revizyonu: Mevcut esiklerin IFRS 16 etkisi kadar duzeltilmesi
- Kiralama yukumlulugunun haric tutulmasi: Covenant hesaplamasinda IFRS 16 kiralama yukumlulugunun net borctan cikarilmasi
- Yeni oran tanimlama: Kiralama yukumlulugunu icermeyen ozel bir borc orani tanimlama
"Frozen GAAP" Yaklasimi
Bazi kredi sozlesmelerinde "Frozen GAAP" maddesi yer almaktadir. Bu madde, covenant hesaplamalarinin belirli bir tarihteki muhasebe standartlarina gore yapilmasini ongorur:
- IFRS 16 oncesi standartlar (IAS 17) baz alinir
- Operasyonel kiralamalar bilanco disinda kalmaya devam eder (sadece covenant hesaplamasi icin)
- Cift raporlama gerekliligi dogabilir (IFRS 16 + IAS 17 bazli)
IFRS 16 Oncesi/Sonrasi Ayristirma
Bazi bankalar ve kredi kuruluslari, IFRS 16 etkisinin ayristirildigi raporlama talep etmektedir:
- Kiralama yukumlulugu tutarinin ayri raporlanmasi
- EBITDA'daki kiralama etkisinin gosterilmesi
- IFRS 16 haric ve dahil finansal oranlarin paralel sunulmasi
Sektorel Farkliliklar
IFRS 16'nin etkisi, sektore gore buyuk olcude degisir. Kiralama yogunlugu yuksek sektorler en fazla etkilenmektedir.
Perakende (Magaza Kiralari) — En Yuksek Etki
Perakende sektoru, IFRS 16'dan en cok etkilenen sektordur. Buyuk perakende zincirleri yuzlerce hatta binlerce magaza kiralama sozlesmesine sahiptir:
- Tipik bilanco etkisi: Toplam varliklarin %20-40'i oraninda artis
- Net Borc/EBITDA: 1.5-2.5x artis
- Uzun sureli magaza kiralari (10-15 yil) buyuk yukumluluk yaratir
Havayolu (Ucak Kiralari)
Havayolu sirketleri, ucak filosunun onemli bir bolumunu kiralama yoluyla edinir:
- Yuksek degerli varliklar: Tek bir ucak kirasi milyarlarca TL yukumluluk olusturabilir
- Uzun kiralama sureleri (8-12 yil)
- Doviz cinsinden kiralamalar ek FX riski yaratir
Telekomunikasyon (Baz Istasyonu Kiralari)
Telekom sirketleri, binlerce baz istasyonu ve kule icin arazi kiralama sozlesmesine sahiptir:
- Cok sayida dusuk degerli kiralama (birim basina kucuk ama toplam buyuk)
- Genellikle uzun sureli sozlesmeler (10-20 yil)
- Sozlesme yonetimi karmasikligi (yuzlerce farkli arazi sahibi)
Holding Yapilari (Ofis + Arac Filosu)
Holding sirketleri genellikle karma bir kiralama portfoyune sahiptir:
- Merkez ofis kiralari (yuksek degerli, uzun sureli)
- Sube ofis kiralari (orta degerli, degisken sureli)
- Arac filosu (cok sayida, kisa-orta sureli)
- IT ekipmanlari (genellikle kisa vadeli muafiyet kapsaminda)
| Sektor | Tipik Bilanco Etkisi | En Cok Etkilenen Oran |
|---|---|---|
| Perakende | Cok yuksek (%20-40 varlik artisi) | Net Borc/EBITDA, D/E |
| Havayolu | Yuksek (%15-30 varlik artisi) | Net Borc/EBITDA, Faiz Karsilama |
| Telekom | Orta-yuksek (%10-20 varlik artisi) | Net Borc/EBITDA |
| Holding | Orta (%5-15 varlik artisi) | D/E, ROA |
Gelir Tablosu Etkisi
IFRS 16, gelir tablosunun yapisini da degistirir. Kiralama giderlerinin sunumu temel olarak farklilasmaktadir:
Gelir Tablosu Karsilastirmasi
IAS 17 (eski standart): Tek satirda "Kiralama gideri" olarak gosterilir — faaliyet gideri icinde.
IFRS 16 (yeni standart): Iki satirda gosterilir — "Amortisman gideri" (faaliyet) + "Faiz gideri" (finansman). Toplamda daha yuksek gider, ozellikle ilk yillarda (front-loading etkisi).
IFRScore ile Finansal Analiz
IFRScore, IFRS 16'nin finansal oranlara etkisini izlemek ve raporlamak icin kapsamli araclar sunar:
Bakiye Sorgusu ve Donem Karsilastirma
- Herhangi bir tarih itibariyle kiralama yukumlulugu ve KHV bakiyesi sorgulama
- Donemler arasi karsilastirma raporlari
- Kisa vadeli/uzun vadeli ayristirma
Hareket Tablosu ve Covenant Raporlamasi
- Kiralama yukumlulugu hareket tablosu (acilis, faiz, odeme, degisiklik, kapanis)
- KHV hareket tablosu (acilis, amortisman, degisiklik, kapanis)
- Dipnot raporlari denetim firmasi formatlarinda (BDO, PwC, Deloitte)
- Vade analizi raporu (covenant hesaplamasi icin)
IFRScore Avantajlari
- 500+ sozlesme portfoyunde toplu bilanco etkisi analizi
- Otomatik kisa/uzun vadeli ayristirma
- Denetim firmalarina sunuma hazir raporlar
- Donem karsilastirmali hareket tablolari
Sonuc
IFRS 16, sirketlerin bilancolarini ve finansal oranlarini onemli olcude etkilemektedir. Bu etkilerin yonetimi icin:
- IFRS 16'nin bilanco, gelir tablosu ve nakit akis tablosu uzerindeki etkilerini proaktif olarak analiz edin
- Mevcut kredi sozlesmelerindeki covenant'lari IFRS 16 etkisi acisindan gozden gecirin
- Gerekirse bankalarla erken muzakereye baslayin
- Frozen GAAP veya covenant ayristirma seceneklerini degerlendirin
- Sektorunuzun kiralama yogunluguna gore ozel stratejiler gelistirin
- Periyodik olarak finansal oran etkilerini izleyin ve raporlayin
Dogru planlama ve uygun araclarla, IFRS 16'nin finansal oranlara etkisi etkili bir sekilde yonetilebilir ve kredi sozlesmesi ihlalleri onlenebilir.
Son Guncelleme: Mart 2026