IFRS 16, kiralama islemlerinin muhasebe ve raporlanmasinda koklü degisiklikler getirmistir. Eski standart IAS 17'den IFRS 16'ya gecis, sirketler icin onemli bir donusum surecidir. Bu rehberde, gecis yontemlerini, pratik kolayliklari ve adim adim uygulama surecini ele alacagiz.
Gecis surecini dogru planlamak, denetim bulgularini en aza indirmek ve finansal tablolarin guvenilirligini saglamak acisindan kritik oneme sahiptir.
Neden Gecis Gerekli?
IAS 17'den IFRS 16'ya
IAS 17 standardinda kiralamalar "finansal kiralama" ve "faaliyet kiralamasi" olarak ikiye ayriliyordu. Faaliyet kiralamalari bilancoya alinmiyor, yalnizca gelir tablosunda gider olarak gosteriliyordu. Bu durum, sirketlerin gercek yukumluluklerinin bilancoda gorunmemesine yol aciyordu.
IFRS 16, bu ayrimi kaldirarak tum kiralamalarin (bazi muafiyetler disinda) bilancoda kullanim hakki varligi ve kiralama yukumluugu olarak taninmasini zorunlu kildi.
IAS 17 ve IFRS 16 Temel Fark
IAS 17: Faaliyet kiralamalari bilanço disi. IFRS 16: Tum kiralamalar bilancoda. Bu degisiklik, ozellikle perakende, havacilik ve lojistik sektorlerinde bilanco yapisini onemli olcude etkilemistir.
1 Ocak 2019 Uygulama Tarihi
IFRS 16, uluslararasi alanda 1 Ocak 2019 itibariyle yururluge girmistir. Bu tarihten itibaren halka acik sirketler ve UFRS uygulayan isletmeler icin uyum zorunlu hale gelmistir.
Turkiye'de TFRS 16 Uyumu
Turkiye'de Kamu Gozetimi Kurumu (KGK) tarafindan yayimlanan TFRS 16, IFRS 16'nin birebir cevirisidir. KGK'nin belirledigi bagimsiz denetime tabi sirketler icin TFRS 16 uygulamasi zorunludur. Borsada islem goren sirketler, bankalar, sigorta sirketleri ve belirli buyukluk kriterlerini asan isletmeler bu kapsamdadir.
Iki Gecis Yontemi
IFRS 16, standarda gecis icin iki alternatif yaklasim sunmaktadir. Her iki yontemin de avantaj ve dezavantajlari vardir.
Tam Geriye Donuk Yaklasim (Full Retrospective)
Bu yaklasimda, IFRS 16 sanki her zaman yururlukte gibi uygulanir. Tum karsilastirmali donemler yeniden raporlanir.
- Karsilastirmali donem finansal tablolari IFRS 16'ya gore yeniden duzenlenir
- Gecmis donem acilis bakiyeleri yeniden hesaplanir
- IAS 8 "Muhasebe Politikalari, Muhasebe Tahminlerindeki Degisiklikler ve Hatalar" standardina uygun olarak uygulanir
Tam Geriye Donuk Yaklasimin Avantajlari
- Tam karsilastirabilirlik: Tum donemler ayni muhasebe politikasiyla raporlanir
- Yatirimcilar ve analistler icin daha anlamli trend analizi imkani
- Denetciler tarafindan tercih edilen yaklasim
Tam Geriye Donuk Yaklasimin Dezavantajlari
- Yuksek is yuku: Gecmis donemlere ait tum kiralama verilerinin toplanmasi gerekir
- Gecmis donem iskonto oranlarina ihtiyac duyulur
- Suresi dolmus kiralamalarin bile yeniden hesaplanmasi gerekebilir
- Veri bulma guclugu, ozellikle eski sozlesmeler icin
Degistirilmis Geriye Donuk Yaklasim (Modified Retrospective)
Bu yaklasimda, karsilastirmali donemler yeniden raporlanmaz. IFRS 16'nin kumulatif etkisi, gecis tarihindeki gecmis yillar karlarinin (dagitilmamis karlar) acilis bakiyesine yansitilir.
- Gecis tarihinde kullanim hakki varligi ve kiralama yukumluugu taninir
- Karsilastirmali donem finansal tablolari degistirilmez
- Kumulatif etki, gecmis yillar karlarina yansitilir
- Cogu sirketin tercih ettigi yontemdir cunku pratik olarak daha kolaydir
Degistirilmis geriye donuk yaklasimda, kullanim hakki varligi icin iki secenek vardir:
| Secenek | Aciklama | Kullanim Alani |
|---|---|---|
| Secenek A | Kullanim hakki varligi, kiralama baslangicindan itibaren IFRS 16 uygulanmis gibi hesaplanir (ancak gecis tarihindeki borclanma faiz orani ile iskonto edilir) | Daha dogru sonuc, daha fazla is yuku |
| Secenek B | Kullanim hakki varligi, kiralama yukumluugune esit olarak belirlenir (pesin odenmis/tahakkuk etmis kiralar icin duzeltme yapilarak) | Pratik ve hizli, cogu sirket bunu tercih eder |
Ornek: Degistirilmis Geriye Donuk Yaklasim
Senaryo: Sirketiniz 1 Ocak 2019'da IFRS 16'ya geciyor. Bir ofis kiralamaniz var: 5 yillik sozlesme, aylik 10.000 TL, borclanma faiz orani %12.
Secenek B ile gecis: Kiralama yukumluugu = Kalan kira odemelerinin bugunku degeri. Kullanim hakki varligi = Kiralama yukumluugu tutari. Aradaki fark gecmis yillar karlarina yansitilir.
Gecis Yontemlerinin Karsilastirilmasi
| Kriter | Tam Geriye Donuk | Degistirilmis Geriye Donuk |
|---|---|---|
| Karsilastirmali donemler | Yeniden raporlanir | Degistirilmez |
| Is yuku | Yuksek | Dusuk/Orta |
| Veri gereksinimi | Tum gecmis donemler | Yalnizca gecis tarihi |
| Karsilastirabilirlik | Tam | Sinirli |
| Gecmis yillar karlari etkisi | Her doneme dagitilir | Tek seferde yansitilir |
| Yayginlik | Az tercih edilir | Cogunlukla tercih edilir |
Pratik Kolayliklar (IFRS 16.C3)
IFRS 16, gecis surecini kolaylastirmak icin cesitli pratik kolayliklar sunmaktadir. Bunlar yalnizca degistirilmis geriye donuk yaklasimda kullanilabilir.
Kiralama Tanimlama Muafiyeti
Gecis tarihinde, IAS 17 kapsaminda kiralama olarak tanimlanmis sozlesmeleri yeniden degerlendirmek zorunda degilsiniz. Ayni sekilde, IAS 17'de kiralama olarak tanimlanmamis sozlesmeleri de yeniden degerlendirmemenize izin verilir. Bu, ozellikle kiralama mi hizmet mi sorusuyla ilgili buyuk zaman tasarrufu saglar.
Tek Iskonto Orani Kullanimi
Benzer ozelliklere sahip kiralama portfoyleri icin tek bir iskonto orani kullanabilirsiniz. Ornegin, ayni para biriminde, benzer vade ve kredi riskine sahip tum ofis kiralamalari icin tek bir oran belirleyebilirsiniz.
Kisa Vadeli ve Dusuk Degerli Kiralama Muafiyetleri
Gecis tarihinde kalan suresi 12 aydan az olan kiralamalar icin kisa vadeli muafiyet uygulanabilir. Ayrica dusuk degerli varlik kiralamalari bilanço disinda tutulabilir.
Baslangic Dogrudan Maliyetlerin Haric Tutulmasi
Gecis tarihinde, kullanim hakki varligi olcumunden baslangic dogrudan maliyetler haric tutulabilir. Bu, gecmis donem verilerin toplanmasindaki zorlugu azaltir.
Diger Pratik Kolayliklar
- Gecmise bakarak (hindsight) kiralama suresinin belirlenmesi: Uzatma ve fesih opsiyonlarinin degerlendirilmesinde gecmis bilgi kullanilabilir
- Degersizlik testi yerine onceki IAS 37 analizinin kullanilmasi
- Kiralama bitisine 12 aydan az kalan sozlesmelerin kisa vadeli olarak siniflandirilmasi
Adim Adim Gecis Sureci
Adim 1: Kiralama Envanter Cikarma
Gecis surecinin ilk ve en kritik adimi, tum kiralama sozlesmelerinin tespit edilmesidir. Bu adimda:
- Tum departmanlardan sozlesme bilgileri toplanir
- Mevcut muhasebe kayitlarindan faaliyet kiralamasi giderleri taranir
- Hizmet sozlesmeleri icindeki gomulu kiralamalar tespit edilir
- Kiralama ve hizmet sozlesmesi ayrimi yapilir
Dikkat: Gomulu Kiralamalar
Bazi hizmet sozlesmelerinin icinde kiralama unsuru bulunabilir. Ornegin, bir IT outsourcing sozlesmesinde sunucu kullanimi veya bir lojistik sozlesmesinde arac tahsisi. Bu gomulu kiralamalari tespit etmek, envanter cikarmadaki en zorlayici adimdir.
Adim 2: Veri Toplama
Her kiralama sozlesmesi icin asagidaki verilerin toplanmasi gerekir:
- Kiralama suresi (baslangic ve bitis tarihleri)
- Odeme tutarlari ve odeme sikligi (aylik, ucaylik, yillik)
- Uzatma ve fesih opsiyonlari
- Satin alma opsiyonlari
- Degisken odeme kosullari (endeks artislari vb.)
- Borclanma faiz orani veya zimni faiz orani
- Varlik sinifi ve lokasyon bilgileri
Adim 3: Hesaplama ve Muhasebelestirme
Toplanan verilerle her sozlesme icin kiralama yukumluugu ve kullanim hakki varligi hesaplanir:
- Kalan kiralama odemelerinin bugunku degerini hesaplayin (kiralama yukumluugu)
- Sectiginiz gecis secenegine gore kullanim hakki varligini belirleyin
- Aradaki farki gecmis yillar karlarina kaydedin
- Odeme plani (amortisman tablosu) olusturun
Adim 4: Sistem Secimi ve Kurulumu
500'den fazla sozlesmesi olan sirketler icin Excel ile yonetim surdurulebilir degildir. Profesyonel bir IFRS 16 yazilimi secmek, dogru hesaplama, raporlama ve denetim uyumu icin kritik oneme sahiptir. Excel'den yazilima gecis rehberimiz bu konuda detayli bilgi sunmaktadir.
Adim 5: Denetci Koordinasyonu
Gecis sureci boyunca bagimsiz denetci ile yakin isbirligi yapilmalidir:
- Secilen gecis yontemini ve pratik kolayliklari denetci ile paylasin
- Onemlilik esigini belirleyin: Hangi sozlesmeler IFRS 16 kapsaminda izlenecek?
- Iskonto orani belirleme yontemini onaylatin
- Hesaplama sonuclarini denetci ile dogrulayin
Adim 6: Dipnot Hazirlama
IFRS 16, gecis doneminde ozel dipnot aciklamalari gerektirir. Gecis doneminde aciklanmasi gereken bilgiler:
- Secilen gecis yontemi
- Kullanilan pratik kolayliklar
- Gecis tarihindeki kiralama yukumluugu ile onceki faaliyet kiralamasi yukumlulukleri arasindaki mutabakat
- Uygulanan agirlikli ortalama borclanma faiz orani
- Kisa vadeli ve dusuk degerli muafiyet tutarlari
Ornek: Gecis Mutabakati Dipnotu
31.12.2018 tarihli faaliyet kiralamasi yukumlulukleri: 15.000.000 TL
Gecis tarihindeki iskonto ile: 12.500.000 TL
Kisa vadeli muafiyet (-): 800.000 TL
Dusuk deger muafiyeti (-): 200.000 TL
01.01.2019 IFRS 16 kiralama yukumluugu: 11.500.000 TL
Sik Yapilan Hatalar
Gecis surecinde sirketlerin en sik yaptigi hatalar:
- Gomulu kiralamalarin tespit edilmemesi: Ozellikle hizmet, lojistik ve IT sozlesmelerinde
- Yanlis iskonto orani kullanimi: Borclanma faiz oraninin dogru belirlenmemesi
- Uzatma opsiyonlarinin degerlendirilmemesi: "Makul olcude kesin" uzatmalarin kiralama suresine dahil edilmemesi
- Eksik envanter: Tum departmanlardan bilgi toplanmamasi
- Politika dokumantasyonu eksikligi: Muafiyet kararlari ve gecis tercihlerinin yazili hale getirilmemesi
IFRScore ile Gecis
IFRScore, IFRS 16 gecis surecini basit ve hizli hale getirmek icin tasarlanmistir:
Excel Toplu Aktarim
Mevcut kiralama verilerinizi Excel sablonu uzerinden toplu olarak sisteme aktarabilirsiniz. Sablon, tum gerekli alanlari icerir ve veri dogrulama kontrolleri ile hatalari en aza indirir.
Otomatik Hesaplama
Sozlesme verilerini girdikten sonra IFRScore, kiralama yukumluugu, kullanim hakki varligi, amortisman tablolari ve faiz hesaplamalarini otomatik olarak yapar.
Gecis Donemi Raporlari
IFRScore, gecis doneminde ihtiyaciniz olan tum raporlari uretir:
- Gecis mutabakat raporu
- Kiralama yukumluugu vade analizi
- Kullanim hakki varligi hareket tablosu
- Dipnot raporlari (BDO, PwC, Deloitte formatlari)
- Muafiyet ozet raporu
IFRScore ile Hizli Gecis
IFRScore, 500'den fazla kiralama sozlesmesini yonetebilen kurumsal bir cozumdur. Excel'den veri aktarimi, otomatik hesaplama ve denetci onayina hazir raporlarla gecis surecini haftalar yerine gunlere indirir.
Sonuc
IFRS 16 gecis sureci, dogru planlama ve sistematik yaklasimla basarili bir sekilde tamamlanabilir. Onemli olan:
- Sirketinize uygun gecis yontemini secin
- Pratik kolayliklardan yararin ama sinirlamalara dikkat edin
- Eksiksiz bir kiralama envanteri cikarin
- Denetcinizle erken donemde koordinasyon saglayin
- Tum kararlari ve politikalari yazili olarak dokumante edin
Son Guncelleme: Mart 2026