TFRS 16 (IFRS 16) kiracının kiralamaları bilançoya almasını öngörür; ancak iki muafiyet tanır: kısa süreli kiralamalar ve düşük değerli varlık kiralamaları (TFRS 16.5). Muafiyet seçilen kiralamada kullanım hakkı varlığı ve kira yükümlülüğü tanınmaz, kira ödemeleri gider yazılır (TFRS 16.6). Bu yazı kısa süreli kiralama muafiyetini ele alıyor; düşük değerli varlıkların ayrıntıları düşük değerli varlık muafiyeti yazısında.
Muafiyetin koşulları dar tanımlıdır. Yanlış uygulama, denetim bulgularına ve finansal tablo düzeltmelerine yol açabilir.
Kısa Süreli Kiralama Muafiyeti
Tanım ve Koşullar
Kısa süreli kiralama, başlangıç tarihinde kiralama süresi 12 ay veya daha kısa olan kiralamadır; satın alma opsiyonu içeren kiralama kısa süreli kiralama değildir (TFRS 16 Ek A). Dikkat edilmesi gereken noktalar:
- Satın alma opsiyonu içeren kiralama, süresi 12 aydan kısa olsa bile bu muafiyetten yararlanamaz
- Kiralama süresine, kullanılacağı makul ölçüde kesin olan uzatma opsiyonları ile kullanılmayacağı makul ölçüde kesin olan fesih opsiyonlarının kapsadığı dönemler dahil edilir (TFRS 16.18)
- Muafiyet dayanak varlık sınıfı bazında seçilir ve sınıf içinde tutarlı uygulanır (TFRS 16.8)
Dikkat: Uzatma Opsiyonları
Başlangıçta 6 aylık bir kiralama imzaladınız ama 12 aylık uzatma opsiyonu var ve bu opsiyonu kullanacağınız "makul ölçüde kesin". Bu durumda kiralama süresi 18 aydır ve kısa süreli kiralama muafiyetinden yararlanamazsınız. Opsiyon 6 aylık olsaydı süre 12 ay olur ve muafiyet uygulanabilirdi.
Örnek: Kısa Süreli Muafiyet
Senaryo: Bir fuar için 3 günlük ekipman kiralıyorsunuz. Uzatma opsiyonu yok, satın alma opsiyonu yok.
Sonuç: Kiralama kısa süreli kiralama tanımını karşılar. Bu varlık sınıfı için muafiyet seçildiyse kira bedeli gider yazılır; seçilmediyse bu kiralama da kullanım hakkı varlığı ve kira yükümlülüğü olarak muhasebeleştirilir.
Süre Değişirse veya Sözleşme Değiştirilirse
Kısa süreli kiralama muafiyeti uygulanan bir kiralamada sözleşme değiştirilirse ya da kiralama süresi değişirse (örneğin daha önce süreye dahil edilmeyen bir uzatma opsiyonu kullanılırsa), kiracı bunu yeni bir kiralama olarak değerlendirir (TFRS 16.7). Yeni kiralamanın süresi 12 ayı aşıyorsa ya da satın alma opsiyonu içeriyorsa muafiyet uygulanamaz; kullanım hakkı varlığı ve kira yükümlülüğü o tarihten itibaren tanınır.
Varlık Sınıfı Tutarlılığı
Kısa süreli kiralama muafiyetini bir varlık sınıfı için seçtiyseniz, o sınıftaki tüm kısa süreli kiralamalara aynı şekilde uygulamalısınız (TFRS 16.8).
| Varlık Sınıfı | Örnek Karar |
|---|---|
| Ofis alanları | Kısa süreli muafiyet seçilmedi |
| Binek araçlar | Kısa süreli muafiyet seçildi |
| IT ekipmanları | Kısa süreli muafiyet seçildi |
Düşük Değerli Varlık Muafiyeti (Kısaca)
5.000 ABD Doları: Eşik Değil, Büyüklük Örneği
Standart, düşük değer için bir tutar belirlemez (TFRS 16.B3–B8). IASB, Sonuçlara İlişkin Gerekçeler'de (BC100) yeniyken değeri yaklaşık 5.000 ABD doları veya daha az olan varlıkları düşündüğünü belirtmiştir; bu tutar standardın bağlayıcı bir parçası değildir. Değerlendirmede:
- Varlığın yeniyken değeri esas alınır, kiralanan varlığın yaşı dikkate alınmaz (TFRS 16.B3)
- Kiracının büyüklüğüne bakılmaz, değerlendirme mutlak esasta yapılır (TFRS 16.B4)
- Varlık, kiracının tek başına veya kolayca bulunabilen kaynaklarla fayda sağlayabildiği ve başka varlıklara büyük ölçüde bağımlı ya da onlarla yakından ilişkili olmayan bir varlık olmalıdır (TFRS 16.B5)
Tablet ve kişisel bilgisayarlar, küçük ofis mobilyaları ve telefonlar tipik örneklerdir (TFRS 16.B8); otomobil gibi yeniyken tipik olarak düşük değerli olmayan varlıklar muafiyet kapsamına girmez (TFRS 16.B6). Kiraladığınız varlığı alt kiraya verirseniz veya vermeyi bekliyorsanız ana kiralama düşük değerli varlık kiralaması sayılmaz (TFRS 16.B7). Ayrıntılar ve örnekler için düşük değerli varlık muafiyeti yazısına bakın.
Muafiyetlerin Muhasebe Etkisi
Muafiyet seçilen kiralamalarda:
- Bilançoda kullanım hakkı varlığı ve kira yükümlülüğü tanınmaz
- Kira ödemeleri kiralama süresi boyunca doğrusal olarak; başka bir sistematik yöntem kiracının faydalanma biçimini daha iyi yansıtıyorsa o yöntemle gider yazılır (TFRS 16.6)
- Dipnotlarda muafiyet kullanımı ve gider tutarları açıklanır (TFRS 16.53, 16.60)
Ne Zaman Muafiyet Kullanmalı?
Muafiyet kullanımı bir tercihtir, zorunluluk değildir. Karar verirken şunları düşünün:
- İdari yük: Çok sayıda kısa süreli kiralamayı bilançoda izlemek maliyetli olabilir
- Finansal etki: Muafiyet seçilen kiralamada kira faaliyet gideri olarak kalır; FAVÖK (EBITDA), kiralamanın bilançoya alındığı duruma göre daha düşük görünür
- Karşılaştırılabilirlik: Sektördeki diğer şirketler ne yapıyor?
- Tutarlılık: Seçim bir muhasebe politikasıdır; sonradan değiştirmek TMS 8'e göre gerekçe ister
Dipnot Açıklamaları
Muafiyetleri kullandıysanız, dipnotlarda şunları açıklamalısınız (dipnot gereksinimleri hakkında detaylı bilgi):
- Dönem içinde kısa süreli kiralamalar için gider yazılan tutar; kiralama süresi bir ay veya daha kısa olan kiralamaların gideri buna dahil edilmeyebilir (TFRS 16.53(c))
- Dönem içinde düşük değerli varlık kiralamaları için gider yazılan tutar; düşük değerli varlıkların kısa süreli kiralamaları (c) bendinde gösterilir (TFRS 16.53(d))
- Muafiyetlerin kullanıldığı (TFRS 16.60)
- Dönem sonundaki kısa süreli kiralama taahhütleri, gideri yazılan kısa süreli kiralama portföyünden farklıysa bu taahhütlerin tutarı (TFRS 16.55)
Sonuç
Kısa süreli kiralama muafiyeti, TFRS 16 uygulamasında önemli bir pratik kolaylık sağlar. Ancak:
- 12 ay koşulunu uzatma ve fesih opsiyonlarıyla birlikte değerlendirin, satın alma opsiyonunu kontrol edin
- Politikanızı varlık sınıfı bazında yazılı hale getirin ve tutarlı uygulayın
- Sözleşme değişikliği veya süre değişikliğinde kiralamayı yeniden değerlendirin (TFRS 16.7)
- Dipnot açıklamalarını unutmayın
Sık sorulanlar
Kısa süreli kiralama muafiyeti hangi sözleşmelere uygulanır?
Başlangıç tarihinde kiralama süresi 12 ay veya daha kısa olan ve satın alma opsiyonu içermeyen kiralamalara uygulanır (TFRS 16 Ek A). Kısa süreli kiralama muafiyeti dayanak varlık sınıfı bazında seçilir; düşük değerli varlık muafiyeti ise her kiralama için ayrı seçilebilir (TFRS 16.8).
Düşük değerli varlık muafiyeti için eşik değer nedir?
Standartta bağlayıcı bir eşik yoktur. IASB, Sonuçlara İlişkin Gerekçeler'de (BC100) yeniyken değeri yaklaşık 5.000 ABD doları veya daha az olan varlıkları düşündüğünü belirtmiştir. Değerlendirme varlığın yeniyken değerine göre ve her kiralama için ayrı yapılır.
Muafiyet kullanıldığında dipnot açıklaması gerekli mi?
Evet. Kısa süreli kiralamalar ve düşük değerli varlık kiralamaları için dönem içinde gider yazılan tutarlar dipnotta ayrı ayrı açıklanır (TFRS 16.53(c) ve (d)). Süresi bir ay veya daha kısa olan kiralamaların gideri kısa süreli kiralama giderine dahil edilmek zorunda değildir.